{"id":909,"date":"2021-05-07T14:16:00","date_gmt":"2021-05-07T14:16:00","guid":{"rendered":"https:\/\/dituria.al\/journey_literary\/?p=909"},"modified":"2021-06-01T14:19:14","modified_gmt":"2021-06-01T14:19:14","slug":"gazeta-shqiptare-zoteria-i-pashem-pertej-dritares-permasa-e-katert-e-janis-ricos-vjen-ne-gjuhen-shqipe","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dituria.al\/journey_literary\/2021\/05\/07\/gazeta-shqiptare-zoteria-i-pashem-pertej-dritares-permasa-e-katert-e-janis-ricos-vjen-ne-gjuhen-shqipe\/","title":{"rendered":"Gazeta Shqiptare: Zot\u00ebria i pash\u00ebm p\u00ebrtej dritares. \u201cP\u00ebrmasa e kat\u00ebrt\u201d e Janis Ricos vjen n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Nga Janis Kondos*<\/strong>&nbsp;\u2013 N\u00eb thelb, njohja ime me Ricosin z\u00eb fill qysh n\u00eb mosh\u00eb shum\u00eb t\u00eb vog\u00ebl, kur nj\u00eb shok shkolle, bir t\u00eb majti, m\u00eb foli p\u00ebr Ricosin e m\u00eb solli edhe nj\u00eb vjersh\u00eb t\u00eb tij. Jemi n\u00eb vitet \u201850. M\u00eb b\u00ebn\u00eb p\u00ebrshtypje t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb brisht\u00ebsia e fjal\u00ebve dhe m\u00ebnyra e ligj\u00ebrimit. Pak gj\u00ebra merrja vesh asokohe nga poezia. Kjo ishte ideja e par\u00eb q\u00eb krijoja p\u00ebr Ricosin. Kur u rrita edhe ca, para se t\u00eb mbaroja shkoll\u00ebn, m\u00ebsova m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr jet\u00ebn e poetit dhe i lexova vepr\u00ebn. M\u00eb von\u00eb, kisha fatin t\u00eb shkoja n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin kurs me nipin e tij, kompozitorin Janis Glezos. N\u00eb at\u00eb periudh\u00eb Ricosi jetonte bashk\u00eb me mua, fal\u00eb rr\u00ebfimeve t\u00eb Janis Glezosit. Ky m\u00eb nxiti t\u00eb lexoja gjith\u00eb \u00e7\u2019libra qarkullonin prej Ricosit, t\u00eb d\u00ebgjoja poezit\u00eb q\u00eb i kishte muzikuar Mikis Theodhoraqis.<br>Kaluan vitet dhe un\u00eb tashm\u00eb shkoja n\u00eb librarin\u00eb e sht\u00ebpis\u00eb botuese \u201cKedros\u201d, n\u00eb rrug\u00ebn \u201cPanepistimiu 44\u201d, p\u00ebr t\u00eb bler\u00eb libra. Ndodhemi n\u00eb fillim t\u00eb viteve \u201860. Atje shikoja Nanan\u00eb, at\u00eb hyjnesh\u00eb Olimpi, dhe bri saj nj\u00eb zot\u00ebri t\u00eb pash\u00ebm me mustaqe, paksa t\u00eb mbushur n\u00eb fytyr\u00eb. Janis Ricosin. Atje takohej me Kostas Varnalisin, Melpo Aksiotin etj. Un\u00eb rrija te vitrina dhe e shikoja. At\u00ebher\u00eb nisa ta kuptoja. Kisha filluar t\u00eb shkruaja edhe vet\u00eb poezi.<br>Poeti Ricos \u00ebsht\u00eb ai q\u00eb quajm\u00eb poet i madh. Se sa i madh \u00ebsht\u00eb nj\u00eb artist \u2013 n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast, nj\u00eb poet \u2013 varet nga l\u00ebngjet q\u00eb thith prej vendit t\u00eb tij, prej vendeve p\u00ebrreth dhe prej mbar\u00eb tok\u00ebs; \u00e7\u2019p\u00ebrrenj ndjenjash, \u00e7\u2019rr\u00ebkeza dashurie, \u00e7\u2019rr\u00ebkeza ngjyrash. Dhe, me kimin\u00eb q\u00eb ka n\u00eb vetvete, t\u00eb gjitha k\u00ebto i b\u00ebn pastaj lum\u00eb dhe nd\u00ebrton vjershat e veta. Ricosi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb personalitet i lart\u00eb artistik. Ka shkruar nga t\u00eb gjitha: vepra tragjike, vepra p\u00ebr f\u00ebmij\u00eb, vepra teatrale, monolog\u00eb, poezi, poema vigane. Pastaj, mbiemri \u201ci madh\u201d ka lidhje me m\u00ebnyr\u00ebn se si k\u00ebmben motivet, fytyrat, maskat, teknikat, se si ndikohet nga dhjet\u00ebra poet\u00eb t\u00eb huaj apo grek\u00eb, t\u00eb vjet\u00ebr e t\u00eb rinj. Ky \u00ebsht\u00eb personaliteti i poetit t\u00eb madh. Ricosi, deri n\u00eb fund t\u00eb jet\u00ebs, ishte i hapur ndaj \u00e7do ndikimi. I avitej \u00e7do gj\u00ebje. Nga poet\u00ebt tan\u00eb, vet\u00ebm Ricosi dhe Elitisi punuan deri n\u00eb fund t\u00eb jet\u00ebs me prirjen p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrt\u00ebrir\u00eb. Jo duke p\u00ebrs\u00ebritur gj\u00ebrat e shkuara. Mund t\u00eb kishin nj\u00eb shtres\u00eb p\u00ebrs\u00ebritjeje, e cila \u00ebsht\u00eb d\u00ebshmi e mir\u00eb e s\u00eb shkuar\u00ebs, por ata e p\u00ebrt\u00ebrinin poezin\u00eb e tyre, e freskonin. P\u00ebr mua, Ricosi \u00ebsht\u00eb n\u00eb thelb poet ekzistencial dhe erotik, nj\u00eb poet i s\u00eb p\u00ebrditshmes. Nuk duhet t\u00eb ndalemi vet\u00ebm te ballina e poetit \u201ct\u00eb angazhuar\u201d. N\u00eb poezi ai \u00ebsht\u00eb her\u00eb tradicional, her\u00eb bashk\u00ebkohor, her\u00eb surrealist, her\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb njeri q\u00eb i qaset Hugo-it, her\u00eb popullor e her\u00eb t\u00eb tjera shum\u00eb popullor. Poezia e tij duket sikur t\u00eb flet ngadal\u00eb e sikur t\u00eb ngush\u00ebllon.<br>Si njeri p\u00ebrputhej t\u00ebr\u00ebsisht me poezin\u00eb e tij. Gj\u00eb q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb se ishte njeri i gjer\u00eb, i dhembshur, fisnik, i afruesh\u00ebm. Vet\u00ebm dy poet\u00eb ishin kaq t\u00eb dhembshur: Ricosi dhe Andreas Empirikosi. Thon\u00eb se n\u00eb internim, n\u00eb kushte t\u00eb v\u00ebshtira, ishte ai q\u00eb dha kumtin \u201cduhet t\u00eb jemi t\u00eb veshur e t\u00eb mbajtur\u201d. Ndaj, p\u00ebr t\u2019i hekurosur, rrobat i vendosnin posht\u00eb dyshekut. Nuk duhet t\u00eb harrojm\u00eb se e kishin munduar s\u00eb tep\u00ebrmi varf\u00ebria, lodhja, puna dhe sidomos s\u00ebmundja. Ricosi e kaloi gjith\u00eb jet\u00ebn me nj\u00eb mushk\u00ebri. Megjithat\u00eb, pinte duhan jasht\u00eb mase, cigare pa filt\u00ebr, me nj\u00eb llull\u00eb t\u00eb vog\u00ebl, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb ta tymoste t\u00eb shkret\u00ebn deri n\u00eb fund. Ishte nga ata njer\u00ebz q\u00eb nuk do t\u2019i p\u00ebrfytyroje dot pa cigare.<br>VEPRA E SHKRIMTARIT<br>Poemat e p\u00ebrmbledhjes \u201cP\u00ebrmasa e kat\u00ebrt\u201d, Janis Ricos i shkroi nga viti 1956 deri n\u00eb vitin 1975, nj\u00eb hark kohor ky q\u00eb p\u00ebrmendet si periudha m\u00eb e begat\u00eb e krijimtaris\u00eb s\u00eb tij. T\u00eb gjitha poemat zhvillohen n\u00eb trajt\u00eb monologu teatral, me karakter narrativ, n\u00eb varg t\u00eb lir\u00eb dhe me fjalor t\u00eb thjesht\u00eb e, ndonj\u00ebher\u00eb, antilirik. Atyre u paraprin nj\u00eb hyrje si udh\u00ebzim skenik dhe mbyllen me nj\u00eb epilog, gjithashtu n\u00eb proz\u00eb. N\u00ebp\u00ebrmjet personazhesh legjendare, t\u00eb nxjerra nga cikli i atrid\u00ebve apo ai i Luft\u00ebs s\u00eb Troj\u00ebs, Janis Ricos flet p\u00ebr vetmin\u00eb, p\u00ebr dashurin\u00eb e humbur, p\u00ebr plakjen e trupit, p\u00ebr p\u00ebrplasjet q\u00eb ndodhin brenda nd\u00ebrgjegjes s\u00eb individit si autor veprash sociale, p\u00ebr kujtes\u00ebn vetjake dhe p\u00ebr at\u00eb historike. Rr\u00ebfyesi i secil\u00ebs poem\u00eb i drejtohet nj\u00eb personazhi tjet\u00ebr, memec, i cili \u00ebsht\u00eb vazhdimisht i pranish\u00ebm n\u00eb sken\u00eb, d\u00ebgjon, por nuk p\u00ebrgjigjet. P\u00ebrmasa e kat\u00ebrt, q\u00eb i jep titullin librit, \u00ebsht\u00eb, sipas vet\u00eb poetit, koha, jo thjesht koha biologjike q\u00eb rr\u00ebnon, shkat\u00ebrron dhe e shpie njeriun drejt vdekjes, por kryesisht koha historike, e cila e shkundullon protagonistin dhe e detyron t\u00eb luftoj\u00eb me t\u00eb shkuar\u00ebn dhe t\u00eb ardhmen, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb, duke shqyrtuar veprat e veta, t\u00eb shpjegoj\u00eb shkaqet q\u00eb i shtyjn\u00eb drejt rr\u00ebnimit shpirt\u00ebror. Autori i shkrimit t\u00eb m\u00ebsip\u00ebrm, Janis Kondos (1943-2015), \u00ebsht\u00eb poet i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm grek. Botoi mbi nj\u00ebzet p\u00ebrmbledhje me poezi, si edhe disa me ese mbi poezin\u00eb dhe piktur\u00ebn. U vler\u00ebsua me \u00c7mimin Komb\u00ebtar t\u00eb Poezis\u00eb p\u00ebr vitin 1998. P\u00ebrzgjedhje nga vepra e tij u botuan n\u00eb anglisht, danisht, gjermanisht, shqip etj. Materiali vjen n\u00eb shqip nga Romeo \u00c7ollaku.<\/p>\n\n\n\n<p>JET\u00cbSHKRIMI<br>Janis Ricos (1 maj 1909, Monemvasia, Peloponez \u2013 11 n\u00ebntor 1990, Athin\u00eb) konsiderohet nj\u00eb nga poet\u00ebt m\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenj grek\u00eb t\u00eb shekullit XX. U propozua n\u00ebnt\u00eb her\u00eb p\u00ebr \u00c7mimin Nobel p\u00ebr let\u00ebrsin\u00eb, por pa sukses, sigurisht edhe p\u00ebr shkak t\u00eb bindjeve shum\u00eb t\u00eb majta. Pati nj\u00eb jet\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb, q\u00eb nga rinia e m\u00eb tej, me shum\u00eb pun\u00eb e p\u00ebrpjekje. Gjat\u00eb Luft\u00ebs Civile (mesi i viteve \u201840), Ricosi u angazhua n\u00eb luft\u00ebn kund\u00ebr s\u00eb djatht\u00ebs fashiste, \u00e7ka i kushtoi kat\u00ebr vjet internim n\u00ebp\u00ebr ishuj. Nga ferri i k\u00ebtyre kampeve shp\u00ebtoi p\u00ebrkoh\u00ebsisht, fal\u00eb solidaritetit nd\u00ebrkomb\u00ebtar t\u00eb nxitur prej poet\u00ebve dhe artist\u00ebve, si Eluar, Aragon, Neruda, Picasso etj. M\u00eb 1956, botoi vepr\u00ebn e madhe t\u00eb pjekuris\u00eb s\u00eb tij \u201cSonat\u00eb n\u00eb drit\u00ebn e h\u00ebn\u00ebs\u201d , q\u00eb e b\u00ebri fitues t\u00eb \u00c7mimit Komb\u00ebtar t\u00eb Poezis\u00eb. N\u00eb fund t\u00eb viteve \u201860, junta ushtarake n\u00eb pushtet e internoi p\u00ebrs\u00ebri poetin n\u00eb ishuj, \u00e7ka nuk e pengoi ta pasuronte m\u00eb tej vepr\u00ebn.<br>Nga viti 1970, poezia e Ricosit mori form\u00ebn e sintezave t\u00eb gjata, ku \u00ebndrra dhe surrealja nd\u00ebrfuten pa nd\u00ebrprerje tek e p\u00ebrditshmja, me pranin\u00eb e personazheve t\u00eb \u00e7uditshme dhe zhvendosjen e vazhduar n\u00eb koh\u00eb e hap\u00ebsir\u00eb. V\u00ebllimi Erotika p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb himn shndrit\u00ebs p\u00ebr dashurin\u00eb. Vitet \u201880 e kthyen Ricosin te proza. N\u00ebnt\u00eb libra p\u00ebrmblidhen n\u00ebn titullin Ikonostas shenjtor\u00ebsh anonim\u00eb, ku mbizot\u00ebrojn\u00eb ngadh\u00ebnjimet e poetit: liria e metaforave, gjuha e guximshme, hapja e shqisave mbi nj\u00eb univers erotik, ku bashk\u00ebkzistojn\u00eb epokat dhe moshat. Janis Rios \u00ebsht\u00eb autor i 150 v\u00ebllimeve me poezi dhe shum\u00eb v\u00ebllimeve n\u00eb proz\u00eb, por ka edhe mjaft vepra t\u00eb pabotuara apo t\u00eb humbura.<\/p>\n\n\n\n<p>TIMES LITERARY SUPPLEMENT :<br>Janis Ricos \u00ebsht\u00eb poeti i madh me magjin\u00eb e stilit antik. Produkti i tij letrar ka qen\u00eb i pafund, jeta e tij heroike dhe plot ngjarje, z\u00ebri \u2013 mish\u00ebrim i guximit komb\u00ebtar, kurse mendja e tij aktive, deri n\u00eb fund.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>WASHINGTON POST BOOK WORLD:<br>\u201cPoezit\u00eb e Ricosit, t\u00eb drejtp\u00ebrdrejta dhe me sensin e tyre t\u00eb ankthit, jan\u00eb mall\u00ebngjyese dhe d\u00ebshmojn\u00eb p\u00ebr guximin e nj\u00eb shpirti njer\u00ebzor n\u00eb rrethan me t\u00eb cilat pak nga ne jan\u00eb p\u00ebrballur ose do t\u00eb kishin triumfuar, sikur t\u00eb ishin p\u00ebrballur me to.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Pantelis Prevelakis:<br>\u201cPa elokuenc\u00ebn e Ricosit, grek\u00ebt do t\u00eb kishin harruar se si t\u00eb em\u00ebrtonin nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb gj\u00ebrave q\u00eb i kan\u00eb atje, para syve\u2026 Her\u00eb si diell q\u00eb sheh kudo, her\u00eb si nj\u00eb endacak me fener n\u00eb dor\u00eb, Ricosi v\u00ebzhgoi v\u00ebrtet\u00ebsisht hap\u00ebsir\u00ebn greke dhe u zhyt thell\u00eb n\u00eb shum\u00eb prej peripecive t\u00eb saj.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"http:\/\/gazetashqiptare.al\/2021\/05\/07\/zoteria-pashem-pertej-dritares-permasa-e-katert-e-janis-ricos-vjen-ne-gjuhen-shqipe\/?fbclid=IwAR0Il35zGMJ9pBZHWs07CjUKbofab31cbDav_U-VUmNamgXPQdQjRLdCgfc\">http:\/\/gazetashqiptare.al\/2021\/05\/07\/zoteria-pashem-pertej-dritares-permasa-e-katert-e-janis-ricos-vjen-ne-gjuhen-shqipe\/?fbclid=IwAR0Il35zGMJ9pBZHWs07CjUKbofab31cbDav_U-VUmNamgXPQdQjRLdCgfc<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Janis Kondos*&nbsp;\u2013 N\u00eb thelb, njohja ime me Ricosin z\u00eb fill qysh n\u00eb mosh\u00eb shum\u00eb t\u00eb vog\u00ebl, kur nj\u00eb shok shkolle, bir t\u00eb majti, m\u00eb foli p\u00ebr Ricosin e m\u00eb solli edhe nj\u00eb vjersh\u00eb t\u00eb tij. Jemi n\u00eb vitet \u201850. M\u00eb b\u00ebn\u00eb p\u00ebrshtypje t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb brisht\u00ebsia e fjal\u00ebve dhe m\u00ebnyra e ligj\u00ebrimit. Pak gj\u00ebra merrja [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":575,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"pagelayer_contact_templates":[],"_pagelayer_content":"","footnotes":""},"categories":[29],"tags":[],"class_list":{"0":"post-909","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-blogu","8":"entry"},"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dituria.al\/journey_literary\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/909","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dituria.al\/journey_literary\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dituria.al\/journey_literary\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dituria.al\/journey_literary\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dituria.al\/journey_literary\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=909"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/dituria.al\/journey_literary\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/909\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":911,"href":"https:\/\/dituria.al\/journey_literary\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/909\/revisions\/911"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dituria.al\/journey_literary\/wp-json\/wp\/v2\/media\/575"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dituria.al\/journey_literary\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=909"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dituria.al\/journey_literary\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=909"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dituria.al\/journey_literary\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=909"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}